Ultimate Championship khởi tranh tại Budapest: 150.000 USD mỗi suất vô địch và những khoảng trống chưa được kiểm chứng

Usain Bolt ngồi ở hàng ghế khách mời danh dự, 39 tuổi, trong một giải đấu mà anh không còn tranh tài. Anh nói rằng nếu còn thi đấu, anh sẽ là người đầu tiên xếp hàng đăng ký. Khán phòng cười. Tôi ghi lại câu đó vào cuốn sổ của mình, ngay dưới một dòng khác: 150.000 USD cho mỗi suất vô địch nội dung cá nhân, 80.000 USD cho đội tiếp sức thắng cuộc.

Ở Nairobi, nơi tôi sống và làm việc, 80.000 USD chia cho bốn người là khoảng 20.000 USD mỗi người, tương đương tiền thưởng của cả một mùa giải quốc nội đối với phần lớn nữ vận động viên điền kinh Kenya. Đường chạy không chỉ nhớ những kỷ lục, mà còn nhớ những bàn tay đỡ ai đó đứng dậy. Năm năm ở đây dạy tôi rằng tiền thưởng không bao giờ chảy đều; nó chảy về phía những người đã có sẵn bệ phóng.

Giải đấu mới đứng ở đâu trên bậc thang

World Athletics Ultimate Championship kỳ đầu tiên diễn ra tại Budapest. Đây là một sản phẩm thương mại do chính World Athletics đứng ra tổ chức, nghĩa là cơ quan làm luật, cơ quan cấp phép và nhà tổ chức là cùng một chủ thể. Về mức thưởng, giải nằm trên Diamond League. Về uy tín lịch sử, giải nằm dưới Olympic và giải vô địch thế giới.

Vị trí trên lịch đáng chú ý hơn cả. Giải được thiết kế cho năm chẵn, khoảng trống giữa Olympic và giải vô địch thế giới, quãng thời gian mà giới điền kinh vẫn dùng để hồi phục và xây nền. Chủ tịch World Athletics Sebastian Coe gọi đây là một lò ươm cho thay đổi, được tạo ra cùng và bởi người hâm mộ, cùng và bởi các vận động viên. Cách diễn đạt đó nghe êm, nhưng tài liệu nguồn không mô tả bất kỳ quy trình tham vấn nào với công đoàn vận động viên hay ủy ban đại diện. Tôi giữ lại nó như một tuyên bố chưa kiểm chứng.

Cấu trúc thi đấu cũng mới. Bolt nhắc đến 16 vận động viên mỗi nội dung. Lịch thi đấu được rút gọn để loại bỏ thời gian chết. Không có vòng loại, không có bán kết, vào thẳng chung kết.

Phần số học của tiền thưởng chưa khớp

Nội dung cá nhân trả 150.000 USD cho người thắng. Tiếp sức trả 80.000 USD cho đội thắng. Tài liệu nguồn gợi ý rằng một vận động viên chạy nước rút có thể kiếm tối đa 150.000 USD cộng một phần trong 80.000 USD. Phép cộng đó không đứng vững.

Một vận động viên thắng cả 100m lẫn 200m bỏ túi 300.000 USD tiền cá nhân, cộng khoảng 20.000 USD nếu đội tiếp sức của họ vô địch, tức gần 320.000 USD. Mức trần thực tế cao hơn khoảng 40% so với cách diễn giải trong bài gốc. Với một môn thể thao mà phần lớn vận động viên phải làm thêm nghề phụ, sai lệch đó không nhỏ.

Tỷ lệ giữa nội dung cá nhân và tiếp sức mới là điểm đáng bàn. Một suất vô địch cá nhân trả 150.000 USD. Một suất trong đội tiếp sức vô địch trả khoảng 20.000 USD. Tỷ lệ 7,5:1. Nếu ban tổ chức muốn tiếp sức trở thành điểm nhấn hấp dẫn người xem, cấu trúc thưởng đang chống lại chính ý định đó. Các đội tuyển quốc gia vẫn sẽ cử người, nhưng động lực kinh tế nói rằng hãy dồn sức cho nội dung cá nhân.

Một chi tiết cần kiểm chứng: tài liệu nguồn nhắc tới nội dung tiếp sức hỗn hợp 4x100m. Chương trình tiếp sức tiêu chuẩn của World Athletics gồm 4x100m, 4x400m và 4x400m hỗn hợp. Một nội dung 4x100m hỗn hợp là định dạng chưa có tiền lệ, và điều đó quan trọng, vì những định dạng phi tiêu chuẩn thường không đủ điều kiện xác lập kỷ lục, tùy vào cách nó được phê chuẩn.

Tuyên bố quỹ thưởng lớn nhất lịch sử môn điền kinh gần như chắc chắn là tổng quỹ, không phải mức thưởng cho một nhà vô địch. Huy chương vàng cá nhân tại giải vô địch thế giới những kỳ gần đây được ghi nhận quanh mức 70.000 USD. Nếu vậy, 150.000 USD là mức nâng khoảng gấp đôi, đáng kể nhưng không phải một bước nhảy về bậc độ lớn.

Mười sáu suất thi đấu thay đổi bài kiểm tra

Vào thẳng chung kết với 16 người thay đổi bản chất cuộc thi. Ở giải vô địch thế giới, nhà vô địch phải sống sót qua nhiều vòng trong sáu ngày, phải hồi phục, phải quản lý lịch trình, phải thắng bốn lần. Ở đây, họ chỉ cần một lần chạy đỉnh cao duy nhất. Sức bền thi đấu mất giá, sức bật đơn lần lên ngôi. Đó là một bài kiểm tra khác, và nó không tệ, chỉ là khác. Điều đáng nói là ban tổ chức chưa từng nói rõ điều đó.

Cách chọn 16 người ấy thì không ai công bố. Không có suất chuẩn, không có mô tả cơ chế xếp hạng, không có quy trình mời. Một sân 16 người khó lòng lấp đầy chỉ bằng tiêu chuẩn thành tích mà không làm loãng chất lượng, nên gần như chắc chắn phải có suất đặc cách hoặc chỉ định trực tiếp từ ban tổ chức. Mỗi kênh chỉ định như vậy mở một cửa cho tiền thù lao quyết định danh sách, đúng kiểu chỉ trích mà Diamond League đã hứng chịu nhiều năm.

Tiền thật, nhưng phân phối vẫn là câu hỏi bỏ ngỏ

Bolt kể lại cuộc trò chuyện với Asafa Powell. Thế hệ chạy nước rút Jamaica từng kéo cả môn điền kinh lên bản đồ truyền hình toàn cầu mà không nhận được phần doanh thu tương xứng. Đó là một lời than kín đáo, và nó xứng đáng được lắng nghe nghiêm túc hơn một câu bông đùa ở hàng ghế danh dự.

Bình đẳng giới trong thể thao không phải trận chiến với đàn ông, mà là trận đấu với định kiến. Ở giải này, cấu trúc thưởng đặt nữ và nam ngang nhau: cùng 150.000 USD cho một suất vô địch cá nhân. Đó là một bước tiến thật, và tôi không muốn hạ thấp nó. Nhưng phía sau ánh đèn sân vận động, những người phụ nữ thì thầm điều cả thế giới chưa nghe: vấn đề chưa bao giờ dừng ở mức thưởng, mà ở khả năng tiếp cận nó.

Một nữ vận động viên chạy 5.000m ở Iten không có người đại diện, không có nhà tài trợ cá nhân, không có chỗ đứng trong danh sách quảng bá. Cô không nằm trong nhóm 16 suất, và cũng không có mặt trong bất kỳ cuộc thương lượng nào về cách chia quỹ thưởng. Một vận động viên bị lãng quên không yếu kém, chỉ vì chúng ta mãi nhìn về phía ánh đèn. Giải đấu mới này, dù hào phóng, vẫn thiết kế ánh đèn của mình để chiếu vào bốn hoặc năm cái tên.

Tôi từng viết bài đầu tiên về một cô bé 16 tuổi ở sân Kasarani và bị biên tập viên từ chối vì lý do bóng đá nữ không có ai đọc. Bài đó, đăng trên blog cá nhân, mở đường cho một suất học bổng. Blog cứu rỗi một tài năng trẻ không nằm ở số lượt đọc, mà ở việc có ai đó quyết định tài trợ sau khi đọc nó. Tiền thưởng của Ultimate Championship vận hành theo logic tương tự: nó không tự chảy tới người cần nhất, nó chảy tới người được chọn.

Điều tôi sẽ theo dõi

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, một sản phẩm thể thao mới thường được đánh giá qua hai kỳ đầu tiên, không phải qua bảng thưởng của kỳ mở màn. Budapest sẽ trả lời ba điều: danh sách 16 người được chọn theo tiêu chí nào, nội dung tiếp sức hỗn hợp có được phê chuẩn để xác lập kỷ lục hay không, và các vận động viên coi đây là đích ngắm của mùa giải hay một suất xuất hiện có thù lao. Khi Bolt nói anh sẽ là người đầu tiên xếp hàng, anh nói về tiền. Tôi muốn nhìn xem trong hàng đó có bao nhiêu người phụ nữ Kenya, Ethiopia, Jamaica, và bao nhiêu người trong số họ có người đại diện đàm phán thay mình.