Những mảnh ghép nhỏ, niềm tin lớn: Tottenham và vùng xám của một dự án mới

Trong bốn trận đấu, Tottenham không ghi được một bàn nào ở Premier League. Không một bàn. Trên sân, các cầu thủ vẫn chuyền bóng như đang kể một câu chuyện dài, vẫn xoay trục, vẫn tìm khoảng trống giữa hai tuyến của đối thủ. Nhưng khi trái bóng đến gần vòng cấm, câu chuyện ấy lại buông lơi. Có một khoảnh khắc trong hiệp hai trận gần nhất mà tôi ghi lại: một cầu thủ nhận bóng ở rìa vòng cấm, quay người, nhìn lên, rồi chuyền về. Anh ta không sút. Anh ta đưa bóng trở lại nơi nó xuất phát. Đó là một hình ảnh nhỏ, nhưng nó nói nhiều hơn mọi thống kê: đội bóng biết điều gì cần làm, nhưng chưa tin mình có quyền làm điều đó. Người ta gọi tôi là thi sĩ của sân cỏ, nhưng tôi chỉ viết lại những gì trái bóng thì thầm. Và trái bóng đang thì thầm về một dự án vẫn còn trong trứng nước. Roberto De Zerbi đến Tottenham không phải để tiếp tục điều gì có sẵn. Ông đến để cài đặt một hệ thống hoàn toàn mới. Đây là mẫu huấn luyện viên nổi tiếng với lối chơi vị trí — positional play — nơi mỗi cầu thủ không chỉ đảm nhiệm một vùng, mà phải hiểu cả vùng của đồng đội, phải di chuyển như thể cả đội đang chơi một ván cờ có luật lệ nghiêm ngặt từ phía sau. Trung vệ phải biết cầm bóng như tiền vệ. Tiền vệ trụ phải thoát pressing bằng thân người trước khi nhận bóng. Cầu thủ chạy cánh phải giữ biên đến từng centimet trong khi chờ bóng chuyển hướng. Đó là một hệ thống đòi hỏi nhiều tuần, nhiều tháng, thậm chí cả một mùa giải để thấm. Mùa hè vừa rồi, Tottenham mang về một tiền đạo từ Manchester City. Động thái đó nói lên vị thế của câu lạc bộ trong chuỗi thức ăn chuyển nhượng: họ vẫn là một đội mua của tầng trên, vẫn đủ sức kéo về những cái tên từ các ông lớn trực tiếp. Nhưng bóng đá không vận hành bằng chữ ký. Bóng đá vận hành bằng cảm giác nhịp nhàng giữa những con người chưa từng chơi cạnh nhau trước đó. Trong văn phòng toàn nam, tôi học rằng bóng đá cũng biết yêu bằng nhiều ngôn ngữ. Và tôi cũng học rằng niềm tin không bao giờ xuất hiện trước kết quả. Đây là cách tôi đọc trận đấu của đội bóng hiện tại. Tottenham đang kiểm soát bóng nhiều hơn đối thủ ở hầu hết các trận đã qua. Họ chuyển hóa thế trận thành các tình huống bóng cuối cùng, nhưng những tình huống đó thiếu độ sắc. Chuyền bóng ở khu vực thứ ba không tự động trở thành cơ hội thật sự nếu không có ai đủ dứt khoát để biến nó thành tình huống nguy hiểm. Trong bốn trận, con số bàn thắng kỳ vọng — expected goals — rõ ràng không tương xứng với những gì người hâm mộ kỳ vọng trên khán đài. Bóng chạm chân các trung phong, nhưng lại nảy ra. Bóng đến đúng người, nhưng sai nhịp. Đó không phải vấn đề của đôi chân. Đó là vấn đề của trạng thái. Khi đại dịch bóp nghẹt tiếng hò reo, trái bóng học cách đập bằng trái tim. Tôi đã ngồi ở Anfield trong một buổi chiều không tiếng khán giả, ghi âm lại tiếng bóng chạm đất suốt trận đấu. Tôi học được một điều từ lần đó: bóng đá không bao giờ im lặng, chỉ là ta chưa biết lắng nghe. Đội bóng của De Zerbi lúc này cũng vậy. Họ đang thì thầm điều gì đó trong các pha luân chuyển bóng, trong những lần lùi về của trung vệ, trong ánh mắt tiền đạo nhìn về băng ghế dự bị sau mỗi lần dứt điểm không thành. Những chi tiết ấy không xuất hiện trong infographic, nhưng chúng là ngôn ngữ thật của một dự án non trẻ. Chiến thuật dạy ta đọc trận đấu; ký ức dạy ta đọc chính mình. Có một điều mà nhiều người ở Anh không muốn nói ra: hệ thống của De Zerbi không phải là hệ thống dành cho tất cả các đội. Nó đòi hỏi những mẫu cầu thủ rất đặc thù. Một thủ môn biết chơi chân như một tiền vệ thứ ba. Một cặp trung vệ sẵn sàng dâng cao đến giữa sân khi cần. Một tiền vệ trụ có khả năng cầm bóng dưới áp lực mà không mất định hướng. Nếu đội hình Tottenham hiện tại chưa đủ những hồ sơ đó, thì các cơ hội mà đội tạo ra sẽ chỉ có chất lượng trung bình — đủ để trông đẹp trên bản đồ nhiệt, nhưng không đủ để đánh bại một thủ môn Premier League đang ở phong độ tốt. Khi đề cập đến việc cầu thủ nhấn mạnh vào chiều sâu đội hình và tác động từ băng ghế dự bị, đây có thể là một tín hiệu tinh tế rằng huấn luyện viên đang vận hành một mô hình xoay tua tập thể, chứ không phải một mô hình phụ thuộc vào một tay săn bàn chủ lực. Mô hình đó có ưu điểm là giảm nguy cơ phụ thuộc vào cá nhân, nhưng cũng đồng nghĩa với việc đội bóng có thể đánh mất sự tập trung vào một đầu mối ghi bàn ổn định — điều mà bất kỳ đội bóng nào ở Premier League cũng cần. Hãy tạm gác lại những con số đang được lan truyền trên các nền tảng thống kê. Có một điểm mù thú vị mà báo chí Anh thường bỏ qua khi đưa tin về Tottenham: họ đang đọc đội bóng này bằng ký ức về một Tottenham khác. Ký ức đó là một đội bóng từng có một tiền đạo ghi ba mươi bàn một mùa, từng chơi phản công sắc lẹm, từng khiến mọi đối thủ phải sợ sân nhà. Ký ức đó đúng với một thời, nhưng không còn đúng với hiện tại. De Zerbi không xây một Tottenham phản công. Ông xây một Tottenham kiểm soát. Và khi đội bóng chưa ghi bàn, ký ức tập thể lập tức quay ngược trở lại để tìm một người hùng — một cầu thủ nào đó có thể gánh đội. Sự thật là không có ai gánh cả. Bóng đá hiện đại không vận hành như thế nữa. Nếu đội bóng không ghi bàn, đó là vì cấu trúc chưa đủ mượt, không phải vì thiếu một cái tên cụ thể. Người ta gọi tôi là thi sĩ của sân cỏ, nhưng tôi chỉ viết lại những gì trái bóng thì thầm. Và trái bóng đang nói rằng điều tồi tệ nhất chưa đến, chỉ là điều đẹp nhất cũng chưa đến. Báo chí Anh có một thói quen nguy hiểm: biến những khoảnh khắc non trẻ thành câu chuyện của sự sụp đổ. Khi một đội bóng lớn không thắng trong bốn trận, tiêu đề lập tức chuyển sang "khủng hoảng", "áp lực", "ghế nóng". Nhưng bóng đá không vận hành bằng tiêu đề. Nó vận hành bằng nhịp độ trận đấu, bằng những buổi tập nơi cầu thủ học cách tin nhau trước khi học cách tin chiến thuật. Với Tottenham hiện tại, trận đấu trên sân nhà sắp tới là điểm phân nhánh thật sự. Nếu họ thắng, câu chuyện "những mảnh ghép nhỏ" sẽ được xác nhận. Nếu họ tiếp tục không thắng, áp lực sẽ tăng theo cấp số nhân và mọi lời nói về niềm tin sẽ trở nên trống rỗng. Tôi đã từng chứng kiến Felipe Baloy ghi bàn thắng đầu tiên cho Panama tại một kỳ World Cup, trong một trận đấu mà đội ông thua đậm. Baloy không gỡ hòa, không lật ngược thế cờ; ông chỉ tặng cả một đất nước một khoảnh khắc. Tottenham hiện tại đang ở vị trí ngược lại: họ chưa có khoảnh khắc nào để trao đi. Nhưng điều đó không có nghĩa là dự án thất bại. Có một giai đoạn trong mọi dự án bóng đá mà kết quả đi sau quá trình. Những đội bóng thành công nhất trong lịch sử hiện đại — từ Manchester City của Guardiola mùa đầu tiên đến Arsenal của Arteta mùa thứ hai — đều từng trải qua khoảng thời gian mà báo chí gọi là "mất phương hướng", trong khi bên trong phòng thay đồ, ban huấn luyện đang lặng lẽ xây nền móng. Câu hỏi đặt ra không phải là Tottenham có đang khủng hoảng không. Câu hỏi là ban lãnh đạo có đủ kiên nhẫn để cho De Zerbi thời gian mà ông cần hay không. Với tư cách một người theo dõi bóng đá Anh nhiều năm, tôi nhận thấy rằng các đội bóng lớn thường thất bại không phải vì thiếu cầu thủ giỏi, mà vì thiếu sự kiên định với một ý tưởng. Chelsea đã đổi ý tưởng bốn lần trong năm năm. Manchester United thay huấn luyện viên như thay áo. Tottenham thì lịch sử gần đây cũng đầy những lần thay đổi hướng đi giữa dòng nước xoáy. Nếu họ lặp lại sai lầm đó với De Zerbi, họ sẽ lại quay về vạch xuất phát, lại bắt đầu lại từ con số không. Và một khi đã ở vạch xuất phát, các đội bóng không bao giờ chỉ đứng yên — họ chìm dần xuống. Đó là lý do tôi nghĩ trận đấu sân nhà sắp tới quan trọng không phải vì ba điểm. Nó quan trọng vì nó là phép thử của niềm tin. Một chiến thắng sẽ không chứng minh De Zerbi đúng hoàn toàn, nhưng nó sẽ cho đội bóng một thứ mà không có dữ liệu nào mua được: bằng chứng rằng những gì họ đang làm có thể thắng. Một thất bại sẽ không chứng minh ông sai, nhưng nó sẽ mở cửa cho một chu kỳ áp lực mà không ai muốn bước vào. Bản hợp đồng tử tế hiếm hơn bàn thắng từ ngoài vòng cấm. Nhưng bàn thắng đầu tiên của một dự án cũng hiếm không kém. Điều tôi muốn độc giả mang theo sau khi đọc bài này không phải là một dự đoán về vị trí cuối mùa của Tottenham. Điều tôi muốn họ mang theo là một câu hỏi: liệu chúng ta có đang đánh giá một dự án bóng đá bằng thước đo của kết quả, trong khi bản chất của dự án đó cần được đo bằng thời gian? Bóng đá là môn thể thao kỳ lạ ở chỗ nó yêu cầu sự kiên nhẫn của một cuốn tiểu thuyết nhưng lại bị đọc như một bản tin. Tottenham hiện tại đang ở giữa một trang của cuốn tiểu thuyết đó. Chúng ta có thể đọc nhanh để biết kết cục, hoặc đọc chậm để hiểu vì sao nhân vật chính lại hành động như vậy. Tôi chọn cách đọc chậm. Vì tôi tin rằng, trong bóng đá, những điều đẹp nhất thường xuất hiện sau những trang mà người ta muốn bỏ qua nhất.